Ο Οκτώβριος είναι ο μήνας ενημέρωσης για τον καρκίνο του μαστού. Μια ευκαιρία να μιλήσουμε για την πρόληψη, την έγκαιρη διάγνωση και, κυρίως, για όσα χρειάζεται να γνωρίζει κάθε γυναίκα προκειμένου να φροντίζει ουσιαστικά την υγεία της.
Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τη συχνότερη κακοήθεια στις γυναίκες. Παρά τη συχνότητά του, η πρόοδος που έχει συντελεστεί τόσο στη διάγνωση όσο και στη θεραπεία είναι σημαντική. Σήμερα, η διάγνωση της νόσου σε πρώιμο στάδιο συνδέεται με υψηλά ποσοστά επιβίωσης και συχνά επιτρέπει λιγότερο εκτεταμένες θεραπευτικές παρεμβάσεις.
Ωστόσο, η σωστή ενημέρωση παραμένει εξίσου σημαντική με την πρόσβαση στις σύγχρονες διαγνωστικές εξετάσεις. Ακολουθούν επτά συχνές ερωτήσεις που συναντούμε καθημερινά στην κλινική πράξη.
Δρ. Αλεξάνδρα Νικήτα, Ακτινοδιαγνώστρια Μαστού Διευθύντρια Τμήματος Απεικόνισης Μαστού Mediterraneo Hospital
Δρ. Βασίλειος Καλλές, Γενικός Χειρουργός – Xειρουργός Μαστού Διευθυντής Τμήματος Χειρουργικής Ογκολογίας & Κλινικής Μαστού Mediterraneo Hospital
1. Από ποια ηλικία πρέπει να ξεκινήσω τη μαστογραφία;
Η ηλικία των 40 ετών αποτελεί ένα σημαντικό σημείο αναφοράς για την έναρξη του προληπτικού ελέγχου στις γυναίκες μέσου κινδύνου. Οι διεθνείς οδηγίες διαφέρουν ως προς τη συχνότητα του ελέγχου, προτείνοντας μαστογραφία κάθε ένα ή δύο χρόνια, ανάλογα με την ηλικία και τους ατομικούς παράγοντες κινδύνου.
Για τις γυναίκες με αυξημένο κίνδυνο, όπως εκείνες με συγκεκριμένες κληρονομικές μεταλλάξεις ή ιδιαίτερα επιβαρυμένο οικογενειακό ιστορικό, ο έλεγχος μπορεί να ξεκινά νωρίτερα και να περιλαμβάνει επιπλέον εξετάσεις, όπως η μαγνητική τομογραφία μαστών. Το πρόγραμμα παρακολούθησης πρέπει να προσαρμόζεται στον ατομικό κίνδυνο κάθε γυναίκας, κατόπιν εξειδικευμένης κλινικής συμβουλής.
2. Ποια συμπτώματα πρέπει να με ανησυχήσουν;
Ο καρκίνος του μαστού στα αρχικά στάδια συχνά δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα. Αυτός είναι και ο λόγος που ο προληπτικός έλεγχος έχει τόσο μεγάλη σημασία.
Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένες αλλαγές που χρειάζονται κλινική αξιολόγηση:
– Ένα νέο ογκίδιο ή μια σκληρία στον μαστό ή τη μασχάλη.
– Αλλαγή στο σχήμα ή στο μέγεθος του μαστού.
– Εισολκή της θηλής, ιδιαίτερα όταν εμφανίζεται πρόσφατα.
– Αυτόματη έκκριση υγρού από τη θηλή, ιδιαίτερα όταν είναι αιματηρή ή προέρχεται από τον έναν μαστό.
– Αλλαγές στο δέρμα, όπως επίμονη ερυθρότητα, πάχυνση ή δημιουργία μικρών εσοχών.
Η παρουσία κάποιου από αυτά τα συμπτώματα δεν σημαίνει απαραίτητα παρουσία κακοήθειας. Στην πραγματικότητα, οι περισσότερες αλλαγές στους μαστούς οφείλονται σε καλοήθεις παθήσεις. Όμως, κάθε νέα ή ασυνήθιστη αλλαγή, αξίζει να διερευνάται, ανεξάρτητα από την ηλικία της γυναίκας ή το πότε πραγματοποιήθηκε η τελευταία μαστογραφία της.
3. Δεν έχω οικογενειακό ιστορικό. Κινδυνεύω να εμφανίσω καρκίνο του μαστού;
Ναι. Μία από τις συχνότερες παρανοήσεις είναι ότι ο καρκίνος του μαστού αφορά κυρίως γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό. Στην πραγματικότητα, οι περισσότερες γυναίκες που διαγιγνώσκονται με καρκίνο του μαστού δεν έχουν γνωστό οικογενειακό ιστορικό της νόσου.
Η ύπαρξη συγγενών με καρκίνο του μαστού ή των ωοθηκών μπορεί να αυξάνει τον κίνδυνο, ιδιαίτερα όταν η διάγνωση έχει γίνει σε νεαρή ηλικία ή αφορά περισσότερα μέλη της οικογένειας. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να ενδείκνυται γενετική συμβουλευτική και γονιδιακός έλεγχος.
Η απουσία οικογενειακού ιστορικού, επομένως, δεν αποτελεί λόγο παράλειψης του προληπτικού ελέγχου.
4. Πότε χρειάζεται να κάνω υπερηχογράφημα μαστών;
Το υπερηχογράφημα αποτελεί μια ιδιαίτερα χρήσιμη διαγνωστική εξέταση, χωρίς ακτινοβολία, η οποία προσφέρει πληροφορίες συμπληρωματικές της μαστογραφίας.
Χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση ψηλαφητών ογκιδίων ή άλλων συμπτωμάτων, για την περαιτέρω αξιολόγηση ευρημάτων της μαστογραφίας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, για τον συμπληρωματικό προληπτικό έλεγχο. Στις νεότερες γυναίκες, ιδιαίτερα κάτω των 35 ετών, αποτελεί συνήθως την πρώτη απεικονιστική εξέταση για τη διερεύνηση ενός ψηλαφητού ογκιδίου.
Είναι σημαντικό, ωστόσο, να γνωρίζουμε ότι το υπερηχογράφημα δεν υποκαθιστά τη μαστογραφία στον συνήθη προληπτικό έλεγχο. Οι δύο εξετάσεις έχουν διαφορετικές δυνατότητες και η επιλογή τους πρέπει να βασίζεται στις ανάγκες κάθε γυναίκας.
5. Τι σημαίνει ότι έχω «πυκνούς μαστούς»;
Η πυκνότητα του μαστού περιγράφει την αναλογία του αδενικού και ινώδους ιστού σε σχέση με τον λιπώδη ιστό, όπως αυτή αποτυπώνεται στη μαστογραφία. Οι πυκνοί μαστοί είναι ένα πολύ συχνό και φυσιολογικό χαρακτηριστικό, ιδιαίτερα στις νεότερες γυναίκες.
Έχουν, ωστόσο, δύο σημαντικές ιδιαιτερότητες. Αφ’ ενός, η αυξημένη πυκνότητα συνδέεται με υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Αφ’ ετέρου, μπορεί να δυσχεραίνει την αναγνώριση ορισμένων αλλοιώσεων στη μαστογραφία.
Για τον λόγο αυτό, σε ορισμένες γυναίκες με πυκνούς μαστούς μπορεί να προταθεί η διενέργεια τομοσύνθεσης, και συμπληρωματικός έλεγχος με υπερηχογράφημα ή μαγνητική τομογραφία. Η απόφαση δεν βασίζεται αποκλειστικά στην πυκνότητα, αλλά στη συνολική αξιολόγηση των παραγόντων κινδύνου.
6. Εάν η μαστογραφία μου είναι φυσιολογική, χρειάζεται να εξεταστώ εφόσον ψηλαφήσω κάτι;
Ασφαλώς. Καμία διαγνωστική εξέταση δεν έχει απόλυτη ευαισθησία. Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες μια αλλοίωση μπορεί να μην είναι ορατή στη μαστογραφία, ιδιαίτερα σε γυναίκες με αυξημένη πυκνότητα μαστών.
Εάν μια γυναίκα ανακαλύψει ένα νέο ογκίδιο ή παρατηρήσει κάποια επίμονη αλλαγή, χρειάζεται κλινική αξιολόγηση, ακόμη και αν η πρόσφατη μαστογραφία της ήταν φυσιολογική. Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να απαιτηθεί στοχευμένος απεικονιστικός έλεγχος ή, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, βιοψία.
7. Μπορώ να μειώσω τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού;
Παρότι δεν μπορούμε να τροποποιήσουμε ορισμένους παράγοντες κινδύνου, όπως η ηλικία ή η κληρονομική προδιάθεση, υπάρχουν επιλογές που μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του κινδύνου.
Η τακτική σωματική δραστηριότητα, η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους, ιδιαίτερα μετά την εμμηνόπαυση, και ο περιορισμός της κατανάλωσης αλκοόλ αποτελούν σημαντικές παρεμβάσεις.
Για τις γυναίκες που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου, υπάρχουν επιπλέον δυνατότητες εξατομικευμένης πρόληψης, οι οποίες συζητούνται με τον εξειδικευμένο ιατρό.
Είναι σημαντικό, πάντως, να διαχωρίζουμε την πρόληψη από την έγκαιρη διάγνωση. Η μαστογραφία δεν αποτρέπει την εμφάνιση του καρκίνου, αλλά συμβάλλει στην αναγνώρισή του σε πρώιμο στάδιο, όταν οι θεραπευτικές δυνατότητες είναι συχνά περισσότερες.
Η φροντίδα της υγείας του μαστού δεν πρέπει να περιορίζεται στον Οκτώβριο. Κάθε γυναίκα έχει διαφορετικό ιατρικό και οικογενειακό ιστορικό, διαφορετικούς παράγοντες κινδύνου και, επομένως, διαφορετικές ανάγκες παρακολούθησης.
Η σύγχρονη προσέγγιση βασίζεται στην εκτίμηση του ατομικού κινδύνου, στην επιλογή των κατάλληλων διαγνωστικών εξετάσεων και στη στενή συνεργασία της γυναίκας με την εξειδικευμένη ομάδα μαστού.
Στόχος μας δεν είναι απλώς να πραγματοποιούνται περισσότερες εξετάσεις, αλλά να πραγματοποιούνται οι σωστές εξετάσεις, στον κατάλληλο χρόνο, για κάθε γυναίκα, γιατί η έγκαιρη διάγνωση ξεκινά από τη σωστή ενημέρωση.
