Αθανάσιος Κορογιάννος, MD, MSc, Παθολόγος – Ογκολόγος Mediterraneo Hospital
Το μελάνωμα είναι η πιο σοβαρή μορφή καρκίνου του δέρματος και είναι δυνατό να εκδηλωθεί σε οποιοδήποτε σημείο του δέρματος, ακόμη και σε περιοχές που δεν εκτίθενται στον ήλιο, ωστόσο είναι πιθανότερη η έναρξη της εκδήλωσής τους σε συγκεκριμένες περιοχές του σώματος.
Στη χώρα μας η μέση ηλικία διάγνωσης είναι τα 65 έτη και το 2020 εμφανίστηκαν 1.319 νέες περιπτώσεις δερματικού μελανώματος, με τους άνδρες να υπερτερούν σε σχέση με τις γυναίκες (περίπου 566 γυναίκες και 747 άνδρες) και καταγράφηκαν συνολικά 295 θάνατοι (189 άνδρες – 106 γυναίκες).
Η θεραπεία εκλογής στο στάδιο του εντοπισμένου στο δέρμα μόνο πρωτοπαθούς μελανώματος είναι η χειρουργική αφαίρεση, η οποία θα πρέπει να ακολουθείται από ευρύτερη εκτομή σε διάστημα 4-6 βδομάδων. Το πάχος του όγκου είναι αυτό που θα καθορίσει και τα όρια της εκτομής. Η ανίχνευση του πρώτου από τους λεμφαδένες (φρουρός) στους οποίους παροχετεύεται η λέμφος (συστατικό του αίματος) της περιοχής του μελανώματος είναι η ακόλουθη εξέταση που οφείλει να γίνει αν το μελάνωμα έχει κάποια επιθετικά χαρακτηριστικά. H σημασία του έγκειται στο γεγονός πως ασθενείς με αρνητικό φρουρό δε χρειάζεται να υποβληθούν σε λεμφαδενικό καθαρισμό. Αντιθέτως, σε ασθενείς με θετικό φρουρό λεμφαδένα, παρ’ ότι δεν αυξάνεται η συνολική επιβίωση, μετά τον λεμφαδενικό καθαρισμό παρατηρείται μεγαλύτερο διάστημα ελεύθερο νόσου.
Σε μελανώματα με μεγάλο βάθος διήθησης, πιθανώς εξέλκωση (στοιχεία που διακρίνει ο γιατρός που βλέπει τη βιοψία), έστω και με αρνητικό για μετάσταση λεμφαδένα φρουρό, εγκρίθηκε πριν 2 μήνες στην Αμερική η προφυλακτική χορήγηση για 1 έτος ενός φαρμάκου ανοσοθεραπείας, του pembrolizumab. Το φάρμακο πετυχαίνει να αυξήσει την ικανότητα της ίδιας της άμυνας του οργανισμού (λεμφοκύτταρα) να εντοπίζουν και να εξουδετερώνουν τα καρκινικά κύτταρα. Η ανάγκη για μια προφυλακτική θεραπεία για την κατηγορία αυτή ήταν μεγάλη καθώς η πιθανότητα επανεμφάνισης της νόσου έφθανε έως το 35% και ήταν η αιτία για το 30% των θανάτων από μελάνωμα.
Όταν η νόσος είναι τοπικά προχωρημένη (με θετικούς λεμφαδένες), έχουν εγκριθεί από 4ετιας ως προφυλακτική – επικουρική θεραπεία τη χορήγηση για 1 έτος δυο ανοσοθεραπευτικών φαρμάκων, των pembrolizumab και nivolumab, και μιας από του στόματος στοχεύουσας θεραπείας (του dabrafenib- trametinib), εφόσον ανιχνεύσουμε στη δεύτερη περίπτωση τη μετάλλαξη του γονίδιου BRAF στον όγκο. Η μετάλλαξη αυτή αφορά το 45% των μελανωμάτων και ευοδώνει την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των κυττάρων, που όμως πλέον με τα ειδικά φάρμακα μπλοκάρεται η ικανότητα τους αυτή. Οι θεραπείες αυτές απέδειξαν την μείωση της πιθανότητας επανεμφάνισης της νόσου με τοξικότητα ανεκτή από τους ασθενείς.
Τα φάρμακα αυτά μαζί με δυο προσθετά ανοσοθεραπείας και στοχεύουσας έναντι – BRAF θεραπείας (ipilimumab, encorafenib – binimetinib αντίστοιχα) είχαν ήδη τεκμηριωμένο θεαματικό όφελος στην πλέον προχωρημένη μεταστατική νόσο, έχουν αυξήσει την επιβίωση των ασθενών από μήνες που ήταν παλιότερα σε αρκετά έτη με καλή ποιότητα ζωής.
Πηγή: THE DOCTOR / ΑΠΡ-ΙΟΥΝ 2022, σελ.66
