ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΟ

Ευγενία Ηλιάδου, Διατροφολόγος-Κλινικός Διαιτολόγος Mediterraneo Hospital, State Registered Dietitian UK

Ένας από τους ακρογωνιαίους λίθους στη ρύθμιση του σακχαρώδη διαβήτη είναι η υιοθέτηση της κατάλληλης διατροφικής αγωγής. Καμία φαρμακευτική αγωγή δε μπορεί να λειτουργήσει σωστά εάν δεν συνδυάζεται με την κατάλληλη διατροφή και στην προκειμένη περίπτωση το μοντέλο που συνιστάται είναι η ισορροπημένη διατροφή – Μεσογειακού τύπου. Σχετικά με την περιεκτικότητα των υδατανθράκων στη διατροφή αξίζει να αναφερθεί ότι ο υπολογισμός τους είναι απαραίτητος στην περίπτωση που λαμβάνεται ινσουλίνη, κυρίως στον διαβήτη τύπου 1, ενώ στον διαβήτη τύπου 2 συστήνεται κυρίως η υιοθέτηση μίας ισορροπημένης διατροφής.

Τι εννοούμε όμως όταν μιλάμε για ισορροπημένη διατροφή;

Η ισορροπημένη διατροφή χαρακτηρίζεται από μέτρο και ποικιλία, καθώς συμπεριλαμβάνονται όλες οι κατηγορίες τροφών στο ημερήσιο διαιτολόγιο, δίχως αποκλεισμό διατροφικών ομάδων.

• Πιο συγκεκριμένα, δεν απαγορεύεται η κατανάλωση υδατανθράκων, αρκεί να υπάρχει μία σωστή αναλογία μεταξύ των υπόλοιπων μακροθρεπτικών συστατικών στη διατροφή όπως είναι οι πρωτεϊνες και τα λιπαρά. Συμπεριλάβετε τροφές με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη σε κάθε γεύμα και προϊοντα κυρίως στην ακατέργαστη μορφή τους π.χ. ολικής άλεσης.
• Συνοδέψτε τα γεύματά σας πάντα με λαχανικά έτσι ώστε να αυξάνεται η περιεκτικότητα των φυτικών ινών στο γεύμα και να μην γίνεται απότομη αύξηση του σακχάρου κατά το μεταβολισμό των τροφών. Τα φρούτα καλό να είναι να καταναλώνονται στην αρχική τους μορφή, π.χ. με τη φλούδα και όχι σε μορφή χυμού, καθώς καταστρέφεται ένα σημαντικό μέρος των φυτικών ινών τους.
• Χωρίστε τις ημερήσιες θερμίδες σας σε 3 βασικά γεύματα (πρωϊνό-μεσημεριανό-βραδινό γεύμα) έτσι ώστε να υπάρχει σωστή αναλογία θερμίδων – υδατανθράκων σε όλα τα γεύματά σας. Το τελευταίο προσφέρει καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο.
• Ισορροπήστε τα γεύματα σας με άπαχη πρωτεϊνη, γαλακτοκομικά προϊόντα χαμηλών λιπαρών (γάλα, γιαούρτι, τυρί), άπαχα κρέατα και ψαρικά για ενίσχυση των γευμάτων σας σε πρωτεϊνη και καλύτερο κορεσμό.
• Επιλέξτε όσπρια και λαδερά στη διατροφή σας, αλλά προσοχή στις ποσότητες που θα βάλετε στο πιάτο σας, καθώς περιέχουν υδατάνθρακες. Συνοδέψτε με τροφές που περιέχουν πρωτεϊνη το γεύμα σας π.χ. άπαχο τυρί.
• Περιορίστε την κατανάλωση αλκοολούχων ποτών και συνοδέψτε τα πάντα με φαγητό για την αποφυγή υπογλυκαιμικών επεισοδίων.

Εξίσου σημαντικό είναι να διατηρήσετε φυσιολογικό βάρος για το ύψος σας. Κάντε μία απλή πράξη, διαιρέστε το βάρος σας (σε κιλά), με το τετράγωνο του ύψους σας (σε μέτρα). Το νούμερο που προκύπτει αν είναι μεταξύ 18.5-25 kg/m², μας δείχνει ότι έχετε φυσιολογικό βάρος για το ύψος σας. Εάν είναι υψηλότερο από 25 το βάρος σας ξεπερνάει τα φυσιολογικά όρια. Όταν το βάρος σας είναι εκτός των φυσιολογικών ορίων αυτό επηρεάζει αρνητικά τη ρύθμιση των σακχάρων στο αίμα.

Τέλος, ας μην ξεχνάμε ότι η συστηματική φυσική δραστηριότητα βοηθά το σώμα να διαχειριστεί καλύτερα το μεταβολισμό της γλυκόζης. Για το μέσο άτομο με διαβήτη το ιδανικό είναι η συστηματική αερόβια άσκηση με χαμηλή έως μέτρια ένταση. Αυτό επιδρά ευνοϊκά τόσο στη γλυκόζη αίματος όσο και στον μεταβολισμό των λιπιδίων και των πρωτεϊνών και βελτιώνει την ευαισθησία των ιστών στην ινσουλίνη. Ανάλογα με τη φαρμακευτική αγωγή που ακολουθείτε, συμπεριλάβετε το κατάλληλο σνακ για να αποφευχθούν τυχόν υπογλυκαιμικά επεισόδια.

Συμπερασματικά, η ισορροπημένη διατροφή, η χαμηλή κατανάλωση αλκοόλ και η τακτική φυσική δραστηριότητα συνεργούν θετικά στον καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο. Ρυθμίστε το διαβήτη σας με τη βοήθεια της κατάλληλης φαρμακευτικής αγωγής, ενώ για τη διατροφή σας συμβουλευτείτε έναν κλινικό διαιτολόγο για να σας φτιάξει ένα εξατομικευμένο μενού, κατάλληλο στις δικές σας ανάγκες έτσι ώστε να πετύχετε καλύτερη ρύθμιση του διαβήτη σας.

Αριάδνη Σπύρογλου, Ενδοκρινολόγος Mediterraneo Hospital

Τι είναι ο σακχαρώδης διαβήτης (ΣΔ);

Ο σακχαρώδης διαβήτης (ΣΔ) χαρακτηρίζεται από διαταραχή του μεταβολισμού των υδατανθράκων με συνέπεια την αύξηση της τιμής της γλυκόζης στο αίμα. Δύο είναι οι κύριοι μηχανισμοί που προκαλούν αυτή την διαταραχή: η ανεπάρκεια του παγκρέατος να παράγει ινσουλίνη και η αδυναμία των κυττάρων του οργανισμού να ανταποκριθούν στην ινσουλίνη.

• Ο αριθμός των ατόμων με διαβήτη αυξήθηκε από 108 εκατομμύρια το 1980 σε 422 εκατομμύρια το 2014.

Ποιες είναι οι αιτίες του;

Ανάλογα με την διαταραχή ο ΣΔ ταξινομείται σε τρεις κύριες κατηγορίες:

ΣΔ τύπου 1 ή νεανικός: Στον τύπο αυτό τα κύτταρα του παγκρέατος που φυσιολογικά παράγουν ινσουλίνη καταστρέφονται μέσω ενός αυτοάνοσου μηχανισμού, δηλαδή μέσω αντισωμάτων που παράγει ο οργανισμός κατά των κυττάρων του παγκρέατος και έχει ως συνέπεια την απόλυτη έλλειψη ινσουλίνης.

ΣΔ τύπου 2 ή ενηλίκων: Στον τύπο αυτό και τουλάχιστον στα πρώτα στάδιά του, η έκκριση ινσουλίνης από το πάγκρεας είναι φυσιολογική ή και συχνά αυξημένη, ωστόσο, οι ιστοί του σώματος παρουσιάζουν αντίσταση στην ινσουλίνη, με συνέπεια αυτή να μην μπορεί να μεταφέρει αποτελεσματικά την γλυκόζη στα κύτταρα.

Διαβήτης της κύησης: Στην περίπτωση αυτή ο διαβήτης πρωτοεμφανίζεται στην διάρκεια της εγκυμοσύνης και συνήθως εξαφανίζεται μετά τον τοκετό.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Η κλασική συμπτωματολογία του σακχαρώδους διαβήτη περιλαμβάνει την πολυφαγία, πολυουρία, πολυδιψία και την απώλεια σωματικού βάρους. Στον ΣΔ τύπου 1, η νόσος εμφανίζεται συνήθως απότομα και συχνά η πρώτη εκδήλωσή της μπορεί να είναι η διαβητική κετοξέωση, με ναυτία, εμέτους, διάχυτο κοιλιακό άλγος και απώλεια συνείδησης. Στον ΣΔ τύπου 2, η νόσος εισβάλλει βαθμιαία, ενώ συχνά συνυπάρχουν αδυναμία, κόπωση, ζάλη και ευπάθεια σε λοιμώξεις. Συχνά, η συμπτωματολογία στον ΣΔ τύπου 2 λείπει τελείως και ο ασθενής αισθάνεται υγιής.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Τα κριτήρια για την διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη είναι τα ακόλουθα:

• Γλυκόζη μετά από 8 ώρες νηστεία >126mg/dl
• Γλυκόζη μετά από 2 ώρες μετά από φόρτιση με 75 g γλυκόζης από του στόματος > 200 mg/dl
• Παρουσία συμπτωμάτων (πολυουρία, πολυδιψία, απώλεια βάρους) και τυχαία τιμή γλυκόζης >200 mg/dl
• Γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c) >6.5%

Υπάρχει τρόπος αντιμετώπισης;

Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 που οφείλεται σε απόλυτη έλλειψη ινσουλίνης αντιμετωπίζεται με την χορήγηση ινσουλίνης υποδορίως με συχνό έλεγχο των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα. Υπάρχουν διάφοροι τύποι ινσουλίνης που διαφέρουν στην ταχύτητα και διάρκεια της δράσης τους και πολλά σχήματα που μπορεί να χρησιμοποιηθούν για τον βέλτιστο έλεγχο των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα ενώ τα τελευταία χρόνια η χρήση αντλιών συνεχούς έγχυσης ινσουλίνης με παράλληλη στενή παρακολούθηση των επιπέδων γλυκόζης του αίματος με τεχνολογία αισθητήρα κερδίζει έδαφος στην αντιμετώπιση του ΣΔ τύπου 1.

Στα αρχικά τουλάχιστον στάδια ο σακχαρώδης διαβήτη τύπου 2 αντιμετωπίζεται με αντιδιαβητικά δισκία, ενώ στην πορεία μπορεί να απαιτηθεί η χορήγηση ινσουλίνης. Τέλος, η αντιμετώπιση του διαβήτη της κύησης περιλαμβάνει δίαιτα με συχνό έλεγχο των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα, αλλά και τη χορήγηση ινσουλίνης, ενώ τα αντιδιαβητικά δισκία, με τα τωρινά δεδομένα, δεν έχουν αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα και προφίλ ασφάλειας στην κύηση.

Η υγιεινή διατροφή, η τακτική σωματική δραστηριότητα, η διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους και η αποφυγή της χρήσης καπνού είναι τρόποι πρόληψης ή καθυστέρησης της εμφάνισης διαβήτη τύπου 2.

Οξείες και χρόνιες επιπλοκές

Η ανεπαρκής ρύθμιση των τιμών του σακχάρου στο αίμα μπορεί να επιφέρει τόσο οξείες όσο και χρόνιες επιπλοκές. Στις οξείες περιλαμβάνονται η διαβητική κετοξέωση, συνηθέστερη σε ΣΔ τύπου 1, που εμφανίζεται με ναυτία, εμέτους, διάχυτο κοιλιακό άλγος και απώλεια συνείδησης, το υπερωσμωτικό μη κετοξικό κώμα, με σημεία αφυδάτωσης και απώλεια συνείδησης, συχνότερο σε ΣΔ τύπου 2 και η υπογλυκαιμία που αποτελεί πρακτικά επιπλοκή της θεραπείας, αν χορηγηθεί λανθασμένη δόση ινσουλίνης σε συνάρτηση με τις εκάστοτε μεταβολικές ανάγκες, που εμφανίζεται με εφίδρωση, τρόμο, ευερεθιστότητα και απώλεια συνείδησης.

Στις χρόνιες επιπλοκές, λόγω παρατεταμένα αυξημένων τιμών σακχάρου αίματος, συγκαταλέγονται παθήσεις των ματιών (διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια), των νεφρών (διαβητική νεφροπάθεια), της καρδιάς και των μεγάλων αγγείων (στεφανιαία νόσος, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο), η περιφερική αγγειοπάθεια και νευροπάθεια των κάτω άκρων με πόνο στα κάτω άκρα και έλκη που δεν επουλώνονται αλλά και η επιρρέπεια σε λοιμώξεις. Για τους λόγους αυτούς, οι ασθενείς που πάσχουν από διαβήτη χρειάζονται τακτική παρακολούθηση για την ρύθμιση των τιμών του σακχάρου αλλά και την πρόληψη ή και αντιμετώπιση των επιπλοκών της νόσου.

Γεώργιος Τσουρούς, Ειδικός Παθολόγος – Διαβητολόγος
Διευθυντής – Επιστημονικός Υπεύθυνος Παθολογικής Κλινικής Mediterraneo Hospital

Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι χρόνιο μεταβολικό νόσημα, που χαρακτηρίζεται από διαταραχή του μεταβολισμού των υδατανθράκων, των λιπών και των πρωτεϊνών, με κύρια έκφραση την αύξηση των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα.

Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου οργανισμού Υγείας, περίπου 422 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη, ενώ 1.5 εκατομμύριο θάνατοι ετησίως αποδίδονται απευθείας σε αυτόν. Η συχνότητα του σακχαρώδη διαβήτη αυξάνει δραματικά κατά τις τελευταίες δεκαετίες, τόσο παγκοσμίως όσο και στην Ελλάδα, όπου υπολογίζεται να προσεγγίζει το 12%, ενώ το πιο ανησυχητικό είναι ότι το 30-40% των ατόμων με σακχαρώδη διαβήτη δεν γνωρίζουν τη νόσο τους!

Ο σακχαρώδης διαβήτης διακρίνεται σε τύπου 1 (ή νεογνικό), σε τύπου 2, καθώς και σε σπανιότερες μορφές (διαβήτης της κύησης, διαβήτης σχετιζόμενος με γενετικά σύνδρομα, παγκρεατικός διαβήτης, φαρμακευτικός διαβήτης).

Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 είναι ο συχνότερος τύπος (90% των περιπτώσεων) και χαρακτηρίζεται από τον συνδυασμό ελαττωματικής δράσης (ή αντίστασης στη δράση της ινσουλίνης) και προοδευτικής έκπτωσης της ικανότητας έκκρισης ινσουλίνης από το πάγκρεας. Εμφανίζεται συνήθως μετά την ηλικία των 40 ετών και σχετίζεται με την παχυσαρκία.

Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 (νεογνικός ή ινσουλινοεξαρτώμενος), χαρακτηρίζεται από απόλυτη έλλειψη έκκρισης ινσουλίνης από το πάγκρεας, συνεπεία αυτοάνοσης καταστροφής των ινσουλινοεκκριτικών β κυττάρων αυτού. Εμφανίζεται συνήθως σε παιδιά ή νέους ενήλικες. Για τη θεραπεία αυτού, είναι απαραίτητη η εξωγενής χορήγηση ινσουλίνης.

Οι κυριότεροι παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, είναι:

• Η παχυσαρκία
• Η ηλικία
• Η παρουσία κληρονομικού ιστορικού διαβήτη σε πρώτου βαθμού συγγενείς
• Η καθιστική ζωή
• Η παρουσία ιστορικού καρδιαγγειακών συμβάντων
• Η παρουσία άλλων παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου (αρτηριακή υπέρταση, υπερλιπιδαιμία)
• Το ιστορικό σακχαρώδη διαβήτη κύησης ή συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών
• Η λοίμωξη HIV ή η λήψη αντιρετροϊκών φαρμάκων

Η διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη γίνεται με:

• Μέτρηση των συγκεντρώσεων του πρωινού σακχάρου νηστείας (≥126 mg/dl)
• Δοκιμασία καμπύλης σακχάρου μετά από φόρτιση με 75 γραμμάρια γλυκόζης (≥200 mg/dl,  2 ώρες μετά φόρτιση),
• Mέτρηση της τιμής της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (≥5%), η οποία αντανακλά το μέσο όρο του σακχάρου στο αίμα κατά το τελευταίο τρίμηνο

Με τις παραπάνω μεθόδους, ανιχνεύουμε ταυτόχρονα και το άτομα με προδιαβήτη, που αποτελούν πληθυσμό με οριακά αυξημένες τιμές σακχάρου (σάκχαρο νηστείας: 100-125 mg/dl, ή/και σάκχαρο 2 ώρες μετά φόρτιση: 140-199 mg/dl). Τα άτομα με προδιαβήτη, έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης σακχαρώδη διαβήτη στο μέλλον και αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Ο εργαστηριακός έλεγχος για ανίχνευση σακχαρώδη διαβήτη ή προδιαβήτη, πρέπει να γίνεται σε όλους τους ενήλικες μετά από την ηλικία τουλάχιστον των 35 ετών ή ανεξαρτήτου της ηλικίας σε άτομα με παρουσία παραγόντων κινδύνου.

Ο σακχαρώδης διαβήτης μπορεί να είναι τελείως ασυμπτωματικός ή μπορεί να εκδηλώνεται με πολυουρία, πολυδιψία, πολυφαγία, ανεξήγητη κόπωση και απώλεια βάρους, συχνές λοιμώξεις του ουροποιητικού και μυκητιάσεις, διαταραχές της όρασης.

Οι πιο συχνές επιπλοκές του σακχαρώδη διαβήτη είναι:

• Η καρδιαγγειακή νόσος: Αποτελεί τη συχνότερη αιτία θανάτου στους διαβητικούς και εκδηλώνεται με στεφανιαία νόσο-οξύ έμφραγμα μυοκαρδίου, καρδιακή ανεπάρκεια, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, περιφερική αποφρακτική αρτηριοπάθεια κάτω άκρων.
• Η διαβητική νεφροπάθεια: Αποτελεί το συχνότερο αίτιο νεφρικής ανεπάρκειας τελικού σταδίου στο δυτικό κόσμο.
• H οφθαλμική νόσος (διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια): Αποτελεί το συχνότερο αίτιο τύφλωσης στο δυτικό κόσμο.
• Η περιφερική – αυτόνομη νευροπάθεια και το διαβητικό πόδι: Σε συνδυασμό με την περιφερική αποφρακτική αρτηριοπάθεια κάτω άκρων αποτελούν μείζονες παράγοντες κινδύνου για πρόκληση ακρωτηριασμών και βαριάς αναπηρίας.

Για την πρόληψη του σακχαρώδη διαβήτη, όλα τα άτομα με προδιαβήτη πρέπει να παρακολουθούνται τουλάχιστον μία φορά το χρόνο. Η Αμερικανική, η Ευρωπαϊκή και η Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία, συστήνουν απώλεια βάρους (τουλάχιστον κατά 5% του σωματικού βάρους, προκειμένου για υπέρβαρα ή παχύσαρκα άτομα) μέσα από εξατομικευμένα διαιτολόγια, άσκηση (150 λεπτά μέτριας προς έντονης έντασης αερόβια άσκηση κάθε εβδομάδα) και διακοπή του καπνίσματος.

Η θεραπεία του σακχαρώδη διαβήτη μπορεί να προλάβει ή να επιβραδύνει την εξέλιξη όλων των επιπλοκών του. Ο εξειδικευμένος ιατρός αρχικά εστιάζει στην εκπαίδευση των ασθενών και  την μετάδοση γνώσεων και δεξιοτήτων που αφορούν στη νόσο τους, τον καθορισμό των εξατομικευμένων γλυκαιμικών στόχων, τις μεθόδους καθημερινής αυτό-παρακολούθησης του σακχάρου, την αναγνώριση και αποφυγή της υπογλυκαιμίας. Πριν την έναρξη φαρμακευτικής αγωγής, κομβικής σημασίας είναι η τροποποίηση των διατροφικών συνηθειών, η απώλεια βάρους και επίτευξη ιδανικού σωματικού βάρους, η συμμετοχή σε εξατομικευμένα προγράμματα άθλησης, η διακοπή του καπνίσματος και η ρύθμιση και των υπολοίπων παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου (αρτηριακή υπέρταση, δυσλιπιδαιμία). Όταν τα παραπάνω δεν επαρκούν για την επίτευξη των θεραπευτικών στόχων, γίνεται έναρξη αντιδιαβητικής αγωγής με την μορφή των αντιδιαβητικών δισκίων, της ινσουλίνης ή των μη ινσουλινικών ενέσιμων αγωγών.

Εντυπωσιακές είναι οι εξελίξεις κατά τα τελευταία χρόνια που αφορούν τόσο στη θεραπευτική του διαβήτη (εβδομαδιαία GLP-1 ανάλογα, SGLT-2 αναστολείς, νεότερες αντλίες ινσουλίνης) όσο και στην ακριβέστερη παρακολούθηση του διαβήτη με νέες εξελιγμένες συσκευές – αισθητήρες συνεχούς ή κατ΄επίκληση καταγραφής του σακχάρου. Οι νεότερες κατηγορίες φαρμάκων επιτρέπουν τη βέλτιστη γλυκαιμική ρύθμιση, σε συνδυασμό με απώλεια βάρους, ελάττωση της αναγκαιότητας για χρήση ινσουλίνης και ελάττωση της καρδιαγγειακής και νεφρικής νοσηρότητας και θνητότητας των ασθενών.

Στο Mediterraneo Hospital μέσα από μία διεπιστημονική συνεργασία ιατρών όλων των ειδικοτήτων, πραγματοποιείται εξειδικευμένος έλεγχος για την πρώιμη διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη και του προδιαβήτη, την έγκαιρη ανίχνευση των διαβητικών επιπλοκών και, εν συνεχεία, τη βέλτιστη θεραπευτική αντιμετώπιση, με στόχο την ελάττωση του καρδιαγγειακού κινδύνου των ασθενών και την αντιμετώπιση όλου του φάσματος των διαβητικών επιπλοκών.